ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα Άνοιξαν τα δέντρα ούλα κι οι αμυγδαλιές (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη μου σ΄ αγαπώ Άνοιξι κι ιγώ ο μπαξέ(νε)ς μου μόν΄ παράμορφα (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη...

Έβγα μάνα μου

Έβγα μάνα μου Έβγα μάνα μου να δεις το ήλιο κι αν εβράδιασε πες μου να φύγω. Σήμερα εδώ, αύριο στα ξένα, στα αντραδέλφια μου τ`αγαπημένα.

ΘΡΑΚΗ

Πα σε πράσινο λιβάδι

Πα σε πράσινο λιβάδι Πα σε πράσινο λιβάδι κάνταν τρία παλληκάρια με σπαθιά και με δοξάρια. Την ήμερα κάνουν βίγλα και βιγλίζουν τους διαβατές, να 'βρουν Τούρκους να σκοτώσουν και Ρωμιούς...

Φίλοι μ’ καλώς ορίσατε

Φίλοι μ' καλώς ορίσατε Φίλοι μ' καλώς ορίσατε, φίλοι μ' αγαπημένοι. Και γώ μ' αυτό τον ερχομό πολύ ευχαριστώ σας. Ας τραγουδήσω κι' ας χαρώ κι' ας παίξω κι' ας...

Ο γκεμιτζής αρρώστησε

Ο γκεμιτζής αρρώστησε Ο γκεμιτζής αρρώστησε στου καραβιού την πλώρη. Δεν έχει μάνα να τον δη, κύρη να τόνε κλάψη, ουτ' αδερφό, ουτ' αδερφή κερί να τον...

ΚΡΗΤΗ

Ερωτόκριτος (Χωρισμός)

Ερωτόκριτος (Χωρισμός) Ως την αυγή εμιλούσανε, ως την αυγή εκλαίγα κι ως την αυγή τα πάθη τως και πόνους τως ελέγα. Ήστραψεν η ανατολή κι εβρόντηξεν η...

Ο φυλακισμένος

Ο φυλακισμένος Φυλακισμένος βρίσκομαι και βαροδικασμένος μα η σκέψη γίνεται πουλί και φεύγει απού το κάστρο και τριγυρίζει λεύθερη σε όρη και λαγκάδια. Γρικά κουδούνια στις κορφές κι...

Σαν έφευγα φαντάρος

Σαν έφευγα φαντάρος Ένα μονάχα σκέφτομαι κι αυτό μου δίνει θάρρος, τα μάτια τζη που κλαίγανε σαν έφευγα φαντάρος. Όταν μου ήρθε το χαρτί να πάω να υπηρετήσω, εθάρρουνα πως ήτανε ταβέρνα...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Λεμόνα

Λεμόνα Σίτ’ επέγνα ομάλια ομάλια είδα ορμάνια και λιβάδ(ε)α είδα ορμάνια και λιβάδ(ε)α και σην άκραν τρέσ’ πεγάδιν. Και ση πεγαδί την άκραν έστεκε δέντρον και μέγαν έστεκε δέντρον και μέγαν σα...

Σο Παρακάθ και Μουχαπέτ

Σο Παρακάθ και Μουχαπέτ Σο παρακαθ και μουχαπετ καθα βραδον παρεας η λυρα παιζ και φαγοποτ με κρομιδ και ελεας Παρακαθια μουχαπετια και ενα τσιζιν σα τερτια παρακαθια...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Κεφαλλονιτοπούλα μου

Κεφαλλονιτοπούλα μου Κεφαλλονιτοπούλα μου, Ζακυνθιανή κυρά μου.( χ2 ) Κι εσύ Αγιο Μαυρίτισσα που πήρες την καρδιά μου.( χ2 ) Να χαμηλώναν τα βουνά να 'βλεπα το Λεβάντε.( χ2 ) Να...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας)

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας) Βγήκα ψηλά στα διάσελα κι αγνάντιο στη Μπαρμπάσαινα. Στης Μπαρμπάσαινας τον κάμπο Τριτσιμπίδας κάνει γάμο. Η Μαριωρή παντρεύεται κι ούλος ο κόσμος χαίρεται. Με το γιο...

Μισεύεις Γιώργη

Μισεύεις Γιώργη Μισεύεις Γιώργη , βρε Γιώργη σήμερα. Πηγαίνεις για τον Άδη και θα βρεις φίλους, βρε Γιώργη κι αδελφούς να περπατάς αντάμα.

Ένα καράβι

Ένα καράβι Ένα καράβι θωρηκτό περνά στον κάβο-Ταίναρο, περνά σφυρίζει δυνατά όλο τον κόσμο αναβοά. Τ' ακούσασι οι τσομπάνηδες κι όλοι οι φαναροφύλακες. Ειδοποιήστε τα χωριά προσήλιακα κι απόσκερα. Το Όγδοο Σύνταγμα περνά μ'...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Παραδοσιακά Πρωτοχρονιάτικα παινέματα Χίου

Παραδοσιακά Πρωτοχρονιάτικα παινέματα Χίου Καλησπερίζω φέρνοντας αγέρα μυρωμένο απ' τ' αφρισμένα κύματα χιλιοτραγουδισμένο. Σ' αυτό το σπίτι που 'ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει κι ο νοικοκύρης του σπιτιού...

Βαγγελίτσα μου

Βαγγελίτσα μου Σαν δεν ήθελε Βαγγελίτσα μου, σαν δεν ήθελε γαμπρό η μάνα σου. Αιντε σαν δεν ήθελε γαμπρό η μάνα σου, τα κανόνισε όλα η φιλενάδα σου. Ήθελα...

Σαρανταπέντε Κυριακές

Σαρανταπέντε Κυριακές Σαρανταπέντε Κυριακές κι εξήντα δυο Δεύτερες, δεν είδα την-αχάει-δεν είδα την αγάπη μου, αμάν δεν είδα την αγάπη μου. Δεν είδα την αγάπη μου, την αγαπητικιά...

Εγέρασα στην κλεφτουριά

Εγέρασα στην κλεφτουριά Εγέρασα μωρέ παιδιά, στα κλεφτολημερά μου, με τους παλιούς συντρόφους μου, παιδιά τ' ασπροποτάμου βάστα καημένη κλεφτουριά! - Αηδόνια και παγώνια να μη λαλήσετε, κοιμάται ο...

Φεζοδερβέναγας

Φεζοδερβέναγας Δε σ’άρεσαν τα Γιάννενα, Φεζοδερβε-μωρέ δερβέ-δερβέναγα. Δε σ’άρεσε κι Άρτα,και πήρες δίπλα Φεζο μ’ τα-μωρέ τα βουνά. Και πήρε δίπλα τα βουνά Φεζοδερβέ-μωρέ δερβέ-δερβεναγα. Δίπλα τα κορφοβούνια, και στο Τσιρνές Φεζο...

Γετίμ Ογλής

Γετίμ Ογλής Ν' αηλί εσέν Γετίμ Ογλή επέθανεν ο κύρ' ισ' με τη κυρού σ' το θάνατον εχάθεν το χατήρ ισ' Ν' αηλί εσέν Γετίμ Ογλή εχάθεν...

Η Αργύρω

Η Αργύρω Σαν γαλακτομπούρεκο την βλέπαν την Αργύρω τα παλικάρια του χωριού όλοι την παίρναν γύρο. Άλλος της τάζει πρόβατα, άλλος της τάζει γίδια, άλλοι της τάζανε φλουριά, βραχιόλια, δαχτυλίδια. Μα η πεντάμορφη...

Τη θάλασσας το νερόν

Τη θάλασσας το νερόν Τη θάλασσας το νερόν Αλικόν εν αλικόν Τη κουτσής το φίλεμαν Σον μπεκιάρ εν γιατρικόν. Να αλί εμέν να αλί Σο κιφάλι μ' κάτ' λαλεί Τ' έμορφον...

Λουλούδι της Μονεμβασιάς

Λουλούδι της Μονεμβασιάς Λουλού-λέει, λουλόυδι της Μονεμβασιάς, λουλούδι της Μονεμβασιάς και κάστρο της Λαμίας (2) Και Πα-λέει και Παλαμίδι τ’ Αναφπλιού και Παλαμίδι τ’ Αναφπλιού άνοιξτε να μπω μέσα (2) Να...

Περβολαριά

Περβολαριά Περβολαριά όταν θα βγεις τ' άνθη σου να ποτίσεις ρίξε μου μια γλυκιά ματιά τσαχπίνα περιβολαριά να με παρηγορήσεις Περβολαριά μου σε αγάπησα μες στην καρδιά μου σε ζωγράφισα μες στην...