ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Ένα Σάββατο βράδυ

Ένα Σάββατο βράδυ Ένα Σάββατο βράδυ, ένα Σάββατο βράδυ, μια Κυριακή πρωί, καημένε Μήτσο, μια Κυριακή πρωί. Βγήκα να σεργιανίσω, βγήκα να σεργιανίσω, μέσα στο Γκιούλ μπαχτσέ, καημένε Μήτσο, μέσα...

Στης Νάουσας το κάστρο

Στης Νάουσας το κάστρο Στης Νάουσας το κάστρο, Μακρυνίτσα μου καημό πο 'χει η καρδίτσα μου. Έναν ήλιο κι' αμάν κι' άλλον ήλιο κι' αμάν βραδιάζει και που θα γείρω...

Μεσ’ στη νύχτα περπατούσα

Μεσ' στη νύχτα περπατούσα Μεσ' στη νύχ-, μεσ' στη νύχτα περπατούσα, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, την αγά-, την αγάπη μου γυρεύω. Την αγά-, την αγάπη...

ΘΡΑΚΗ

Κωσταντή, βρε Κωσταντη

Κωσταντή, βρε Κωσταντη, Κουσταντή, βρε Κουσταντη, Κουσταντή, καλό παιδί, (δις) πέρνα να περάσουμι, πέρνα να, βρε, πέρνα να, πέρνα να περάσουμι (δις) δω στουν πέρα μαχαλά και στην κάτου γειτονία. Άρισες δεν...

Αραδιαστήτι στου χορό.

Αραδιαστήτι στου χορό. Αραδιαστήτι, αμάν γκέλ-αμάν. αραδιαστήτι στου χουρό. Αραδιαστήτι στου χουρό, να διώ την κόρη π' αγαπώ. Να διώ την κόρη, αμάν γκέλ-αμαν, να διώ την κόρη π' αγαπώ, να...

Αναδιαβαίνει το πουλί

Αναδιαβαίνει το πουλί Αναδιαβαίνει το πουλί, αναδιαβαίν' τ' αηδόνι, αφήνει γεια στη μάνα της και σ' όλοι τοις γειτόνοι. Δεν είδανε τα ματιά μου τέτοια μαυροματούσα, τέτοια σιγανομίλητη,...

ΚΡΗΤΗ

Αυγερινός

Αυγερινός Την ώρα που χαμογελά ο αυγερινός και βγαίνει έρχεται αυτή στη σκέψη μου ακάλεστη και μπαίνει. Ωρα τσ' αυγής που βιάζεται η νύχτα να μισέψει μπαίνει και...

Παλιατζής

Παλιατζής Ώπα! Εγώ δεν είμαι παλιατζής ούτε και γυρολόγος Ούτε και γυρολόγος κι' όπου αγαπώ καλιά αγαπώ και μη σου πέφτει λόγος Εγώ δεν είμαι παλιατζής ούτε και μεταπράτης ούτε και μεταπράτης ούτ' αγοράζω ούτε...

Ο πόνος

Ο πόνος Το να πονείς και να το λες αυτός δεν είναι πόνος μα να πονείς και να μην κλαις και να το ξέρεις μόνος. Τον πόνο μου δε...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Χαψια

Χαψία Χαψία έρθαν σο γιαλόν, χοντρά τ’ ευλογημένα Τα παπόρι͜α έχ̌’ κι έρχουν ζίπα-ζίπα φορτωμένα Χαψία, χαψία, φατέστεν, σ̌κύλ’ παιδία! Και ντ’ έμορφα μαειρεύ’ α̤τα η θεία μ’ η Δοξία! Χαψία βάλον σο...

Μομόγερος

Μομόγερος Τα μομοέρ(ε)α εξέβανε τα Φώτα τ' Αϊ Γιαννί Ατοίν χωρία λάσκουνταν αρ' άμον παλαλοί. Μομό(γ)ερος θα ίνουμαι και με τα κωδωνόπα Θα λάσκουμαι μεσανυχτί και γνεφίζω κορτσόπα. Οι μομο(γ)έρ' εξέβανε τα Φώτα τ'...

Πόντιος ειμαι σκυρός

Πόντιος ειμαι σκυρός Πόντιος είμαι σ̌κιρρός, σεβνταλής και παλαλός Λάσκουμαι όλεν την ημέραν και χορεύω και τη Σέραν Το μιλέτι μ’ έν’ καλό και δοξάζω τον Θεόν Και ας είμαι εφτωχός, Πόντιος...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Οι μέρες τση βδομάδας

Οι μέρες τση βδομάδας Ω! Κυριακή (2) και βράδιωσε Ω! Κυριακή και βράδιωσε, ξημέρωσε Δευτέρα. (2) Κι όπ΄ αγαπάει (2) στη γειτονιά Κι όπ΄ αγαπάει στη γειτονιά, τη...

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας)

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας) Βγήκα ψηλά στα διάσελα κι αγνάντιο στη Μπαρμπάσαινα. Στης Μπαρμπάσαινας τον κάμπο Τριτσιμπίδας κάνει γάμο. Η Μαριωρή παντρεύεται κι ούλος ο κόσμος χαίρεται. Με το γιο...

Είχα ένα περιβολάκι

Είχα ένα περιβολάκι Είχα ένα περιβολάκι, έμμορφο και μικρουλάκι. Είχε γύρω γύρω αφάνες και στη μέση ματζουράνες. Είχε μια μηλιά στη μέση, που απ' τα μήλα πάει να πέσει Πάει κι...

Χένελλας (Ελλάς)

Χένελλας (Ελλάς) (ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΠΑΛΑΙΟΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ) Χη σάλασ' αντουρεύζεταϊ / Χένελλα , Χένελλας Κάι παλεύεϊ με του βράχους /Χούσιουτα , Χούσιουτας Έτσ' αντουρεύγουμαϊ τσάι 'γου /Χένελλα , Χένελλας Κάι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Ταμπαχανιώτικος

Ταμπαχανιώτικος Αχ!Λησμόνησέ με ολότελα αμαν ωχ! Μην έχεις πια ελπίδα ωχ! Αμάν αχ... μην έχεις πια ελπίδα και πες που δεν σε γνώρισα ωχ! Ούτε ποτέ σε είδα...

Ο Κιμισκής

Ο Κιμισκής Γιάννες εποίκεν κάλεσμα Γιάννες εποίκεν γάμον Λαλεί και τ' άστρα τ' ουρανού λαλεί της γης τα φύλλα. Τον βασιλέα παράνυφον το γιό τ' άτ' 'φλαμπουριάτεν τον Κιμισκήν κι ελάλεσεν, τον...

Αλησμονώ και χαίρομαι

Αλησμονώ και χαίρομαι Αλησμονώ και χαίρομαι θυμιούμαι και δακρύζω θυμήθηκα την ξενιτιά και θέλω να πηγαίνω. Σήκω μάνα μ' και ζύμωσε καθάριο παξιμάδι να πάρ' ο γιός στη...

Μεσ’ στη νύχτα περπατούσα

Μεσ' στη νύχτα περπατούσα Μεσ' στη νύχ-, μεσ' στη νύχτα περπατούσα, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, την αγά-, την αγάπη μου γυρεύω. Την αγά-, την αγάπη...

Έμαθα πως παντρεύεσαι

Έμαθα πως παντρεύεσαι Έμαθα πως παντρεύεσαι, με γεια σου με χαρά σου. Όλοι θα ‘ρθουν στο γάμο σου κι εγώ στη γειτονιά σου, κι εγώ στη γειτονιά σου. Εσύ ‘σουνα...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Παρασκευή εκχυλίσματος τσουκνίδας

Η τσουκνίδα είναι πολύτιμο φυτό. Καλυτερεύει το έδαφος, όπου φύεται. Περιέχει ένζυμα, σίδηρο, βιταμίνες, διάφορα άλατα και μυρμηγκικό οξύ, σε αυτό το τελευταίο οφείλεται η...

Κρασί μ’ σε πίνω για καλό

Κρασί μ' σε πίνω για καλό Κρασί μ' σε πίνω για καλό και συ με πας στον τοίχο. Τον τοίχο τοίχο πήγαινα τη πόρτα σου δε βρίσκω. Ρίξε νερό...

Ερωτόκριτος (Το παραμύθι)

Ερωτόκριτος (Το παραμύθι) Ως μπήκεν ο ερωτόκριτος στη φυλακή κι αρχίζει να τση μιλεί και σπλαχνικά να την αναντρανίζει. Λέγει τση: "Το με 'ρώτηξες θα σου το...

Του Αλή πασά

Του Αλή πασά Να ‘ταν οι κάμποι θάλασσες, και τα βουνά ποτάμια, Βεζυρ’ Αλή πάσα. Να πνίγονταν ο Τάταρης, που φέρνει τα φερμάνια. Αρβανίτες παινεμένοι, που ‘ναι ο Αλή πασάς...