ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Στη Νάουσα γλυκό κρασί

Στη Νάουσα γλυκό κρασί Στη Νάουσα γλυκό κρασί ωχ αμάν γιαρίμ αμάν στη Νάουσα γλυκό κρασί ωχ αμάν καλέ σιμ αμάν στη Βέροια μαυρομάτες καλέ άιντε ντε, ντε βρε ντε τράβα...

Στης Νάουσας το κάστρο

Στης Νάουσας το κάστρο Στης Νάουσας το κάστρο, Μακρυνίτσα μου καημό πο 'χει η καρδίτσα μου. Έναν ήλιο κι' αμάν κι' άλλον ήλιο κι' αμάν βραδιάζει και που θα γείρω...

Θωμαή

Θωμαή Στη σκάλα π' ανεβαίνεις και στα σκαλώματα, (2) όλο το νου σου βάζεις, Θωμαή μ', στα στεφανώματα. (2) Στη σκάλα π' ανεβαίνεις, το πρώτο το σκαλί,...

ΘΡΑΚΗ

Είχα δέντρο στην αυλή μου

Είχα δέντρο στην αυλή μου Είχα δέντρο στην αυλή μου για παρηγοριά δική μου. Τη Δευτέρα το φυτεύω και την Τρίτη το κλαδεύω. Την Τετάρτη βγάζει φύλλα και την Πέφτ'...

Καλόν το Κάστρο της Βορριας

Καλόν το Κάστρο της Βορριας Α' παραλλαγή : -Καλόν το Κάστρο της Βορριας , μέσα νερό δεν έχει. Τρία κορίτσια Καστρινά κείνο παρακαλούνε : -Αφήστε, δράκοι, το νερό,...

Η κακοπαντρεμένη 

Η κακοπαντρεμένη Όλες οι νιές παντρεύτηκαν και πήραν παλληκάρια, και γω, μάνα μ', η έμορφη μαράθηκ' η καρδούλα μ', μαράθηκ' η καρδούλα μου και χτίκιασ' η ψυχή...

ΚΡΗΤΗ

Ίντα ‘χετε γυρού-γυρού

Ίντα 'χετε γυρού-γυρού Ίντα ΄χετε γυρού-γυρού κι είναι βαρά η καρδιά σας δε τρώτε και δε πίνετε και δε χαροκοπάτε πριν να 'ρθει ο χάρος να μας...

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση)

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση) Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός κι η μέρα ξημερώνει να φανερώσει ο ερώτοκριτος το πρόσωπο που χώνει. Εφάνη ολόχαρη η αυγή και τη...

Ο κυρ Βοριάς

Ο κυρ Βοριάς Ο κυρ-Βοριάς, βοήθα Παναγιά, ο κυρ-Βοριάς εμήνυσε των καραβιώ μαντάτο -Σταθείτε στσοι λιμιώνες σας, Χριστός και Παναγιά και να φυσήξω θέλω. Φράγκος τ' απηλοήθηκε μέσα απ'...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Άστρον είσαι σον ουρανόν

Άστρον είσαι σον ουρανόν Άστρον είσαι ασ'σον ουρανόν, δεντρόν απέσ' ση δείσαν, αούτα τα χερόπα μου, σον κόλφο σ' να χουλείσαν. Έσυρεν οπίσ' το λετσέκ κι ατο επεσκεπάεν, είδα τα καλλία...

Παρχάρ αέρας

Παρχάρ αέρας Παρχάρ' αέρα' φύσεσεν τα τσάμιας-ι-σ' ελύαν τσιγκαλιδιάρ'κα μάλλοπα ση γούλα μ' ετυλίαν. Θα τσαντζαρεύω 'σ ταλίβια θα κάθουμαι σην άκραν όθεν ελέπ'ς χοντρόν βρεσίν θα είν' τ'εμά τα δάκρυα. Κόρη 'πέ...

Γράμμαν μη στειλς με

Γράμμαν μη στειλς με Γράμμαν μη στειλς με γιαβρόπο μ' γομάτα** τ' ομματόπα μ' κι επορώ ν' αναγνώθα ατό τρομάζνε τα σερόπα μ'. Συ ασό γιάνι μ' ντ' έφυες τ'...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

Ο πικραμένος

Ο πικραμένος Θ΄ αρχίσω πικραμένος, θ΄ αρχίσω πικραμέ- θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ. Θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ για μια ξανθομαλλούσα, την...

Η απαρνημένη

Η απαρνημένη Όρκο τση κάνω τση ξανθής κι όρκο τση μαυρομάτας κι όρκο τση γαϊτανόφρυδης βραδιά να μη τση λείψω. Και μια βραδιά τση έλειψα κι η...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Γαλάζια πουν η θάλασσα

Γαλάζια πουν η θάλασσα Γαλάζια καλέ μου γαλάζια πουν η θάλασσα και μελαχρινό το κύμα σ' αγαπώ δεν είναι κρίμα Θυμάσαι καλέ μου θυμάσαι που σε φίλησα μεσ'...

Στέκω και συλλογίζομαι

Στέκω και συλλογίζομαι Στέκω και συλλογίζομαι σαν τι χαρτί να ανοίξω Να ανοίξω το χαρούμενο εγώ χαρά δεν έχω Άνοιξα το λυπητερό που το`χω μαθημένο Κι από μια...

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Μενεξέδες και ζουμπούλια

Μενεξέδες και ζουμπούλια Μενεξέδες και ζουμπούλια και θαλασσινά πουλιά αν τη δείτε την καλή μου χαιρετίσματα πολλά. Η κιθάρα μου να σπάσει και τα τέλια να κοπούν και τα χέρια που...

Αυτά τα μαύρα μάτια

Αυτά τα μαύρα μάτια Αυτά τα μαύρα μάτια που με κοιτάζουνε, χαμήλωσε τα λίγο γιατί με σφάζουνε. Γλυκά είναι τα μάτια που με κοιτάζουνε, κι όλο για μένα...

Θωμαή

Θωμαή Στη σκάλα π' ανεβαίνεις και στα σκαλώματα, (2) όλο το νου σου βάζεις, Θωμαή μ', στα στεφανώματα. (2) Στη σκάλα π' ανεβαίνεις, το πρώτο το σκαλί,...

Αλέξανδρος ο βασιλιάς

Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξανδρος βρε αμάν αμαν Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξης ανδριουμένους κι η μικρουκουσταντίνους Μαζί έτρουγαν κι αμάν αμάν μαζί έτρουγαν μαζί έπιναν μαζί χαρακουπιούνταν Αλέξης αντριουμένους Ακούν...

Ταμπαχανιώτικος

Ταμπαχανιώτικος Αχ!Λησμόνησέ με ολότελα αμαν ωχ! Μην έχεις πια ελπίδα ωχ! Αμάν αχ... μην έχεις πια ελπίδα και πες που δεν σε γνώρισα ωχ! Ούτε ποτέ σε είδα...

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε Σα κρεβάτα̤, μάνα, κείμαι και πονώ Και του χρόνου αΐκα ώρας ’κι θα ζω Έρχουνταν γιατροί, μανίτσα μ’, και τερούν Και τ’ εμόν τον πόνον,...

Αχ αηδόνια να μη λαλήσετε

Αχ αηδόνια να μη λαλήσετε Αχ αηδόνια να μη λαλήσετε κούκοι να βουφαθείτε μα το κακό που πάθαμε εμείς οι Αρβανίτες βαρέσαν τον Ασλάνμπεη αχ βαρέσαν τον Ασλάνμπεη ορέ...

Ρά καμπάνα

Ρά καμπάνα Ρά καμπα – ρα καμπάνα Υπαπαντήσα Μωρέ ρα καμπάνα Υπαπαντήσα γκρέου μόι βάιζν τ'βέτς ν' κλίσα. Ρα καμπα – ρα καμπάνα ντι τρι χέρα Μωρέ ρα καμπάνα...

Στο Σταυρί θ’ ανταμωθούμε

Στο Σταυρί θ' ανταμωθούμε Ανέλυσα σαν το κερί κάηκα σα λιβάνι με το σεβντά σου αρρώστησα και ποιός θε να με γιάνει. Στο Σταυρί, στο Σταυρί στο μονοπάτι βάρσανα, βάρσανα που 'χει...

Αυγερινός

Αυγερινός Την ώρα που χαμογελά ο αυγερινός και βγαίνει έρχεται αυτή στη σκέψη μου ακάλεστη και μπαίνει. Ωρα τσ' αυγής που βιάζεται η νύχτα να μισέψει μπαίνει και...