ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Στου παπά τα παραθύρια

Στου παπά τα παραθύρια Στου παπά τα παραθύρια κάθονταν δυο μαύρα φρύδια να 'χα 'γω τα μαύρα φρύδια κι ο παπάς τα παραθύρια. Στου παπά το μπαλκονάκι κάθονταν ένα κοριτσάκι να...

Όσα βουνά κι αν πέρασα

Όσα βουνά κι αν πέρασα Όσα βουνά κι αν πέρασα, όλα τα παραγγέλνω, βουνά μ' να μη, βουνά μ' να μη χιονίσετε, βουνά μ' να μη χιονίσετε, κάμποι μην...

Θάλασσα πλατιά

Θάλασσα πλατιά Ω ρε θάλασσα πλατιά Μαγκούφα ξενητειά Θάλασσα βαρεί το κύμα Σ’ αγαπώ μα μου ‘ναι κρίμα Ω ρε θάλασσα πλατιά Αγάπη μου παλιά Θάλασσα βαρεί τον άμμο Σ ‘αγάπω μα...

ΘΡΑΚΗ

Που πας, πουλί μου, δεν το λες

Που πας, πουλί μου, δεν το λες Που πας, πουλί μου, δεν το λες, τι 'ναι το ντέρτι σου και κλαις; Πού πας και πού θα μείνης και...

Η κακοπαντρεμένη 

Η κακοπαντρεμένη Όλες οι νιές παντρεύτηκαν και πήραν παλληκάρια, και γω, μάνα μ', η έμορφη μαράθηκ' η καρδούλα μ', μαράθηκ' η καρδούλα μου και χτίκιασ' η ψυχή...

Μανέ μ’, τα χιόνια λυώσανε

Μανέ μ', τα χιόνια λυώσανε Μανέ μ', τα χιόνια λυώσανε, και μεις τα δυο μαλώσαμε. Μανέ μ', τα χιόνια τα 'λυωσε η βροχή και συ κοιμάσαι μοναχή.

ΚΡΗΤΗ

Ήθελα να ‘χα δύναμη

Ήθελα να 'χα δύναμη Ήθελα να 'χα δύναμη ποτέ να μην αφήσω το πλοίο απου σε έφερε να σε γιαγείρει οπίσω. Ήθελα να 'χα δύναμη τόση που να μπορούσα την ώρα...

Βαριά συρτά

Βαριά συρτά Αίσθημα που δεν ένιωσε αληθινή αγάπη είναι σαν το μωρό παιδί που κάνει πάντα λάθη. Νερό βαστάς και σου ζητώ και συ το χύνεις χάμε και δε μου σβήνεις...

Σαν έφευγα φαντάρος

Σαν έφευγα φαντάρος Ένα μονάχα σκέφτομαι κι αυτό μου δίνει θάρρος, τα μάτια τζη που κλαίγανε σαν έφευγα φαντάρος. Όταν μου ήρθε το χαρτί να πάω να υπηρετήσω, εθάρρουνα πως ήτανε ταβέρνα...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Καλόν κορίτσ’

Καλόν κορίτσ' Καλόν κορίτσ', καλόν κορίτσ' καλόν κι ευλοημένον ση χώρα φαίνετ' άσκεμον, λελέβω ατό, σε μέναν φωταγμένον. Καλόν κορίτσ' εχόρευαν τ' έμορφα τα κορτσόπα τα κάλλια ‘τουν εσείουσαν, λελέβω ατά, άμον μανουσιακόπα. Καλόν κορίτσ'...

Έταιρε

Έταιρε Έταιρε μ' πέρνιξόν με, έταιρε μ' πέρνιξόν με, το τσαρκούλι μ' δίγω σε, το τσαρκούλι μ' δίγω σε το τσαρκούλι σ' κι θέλω, το τσαρκούλι...

Για ελα αδακά

Για ελα αδακά Για έλα αδακά, μη στέκ’ς και πλάν καικά Έλα σ’ εμόν το γιάν’, παρχάρ’ και τουτουγιάν’ Τα χ̌είλι͜α τ’ς άμον μέλ’, το φίλεμα μ’ ’κι θέλ’ κι εγώ...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

Το αρφαβητάρι τση αγάπης

Το αρφαβητάρι τση αγάπης Από τ΄α από τ΄ αλφα θε ν αρχίσω κόρη μου κορη μου να σ΄αγαπήσω Βη- μωρέ βήτα, βέβαια σου λέω Βήτα βέβαια στο λέω, πως...

Μηλιά – Λευκάδα

Μηλιά - Λευκάδα μηλιά μ' που σε στον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη, μηλιά μ' γιέ μ' τα μή-, μηλίτσα μου, γιέ μ' τα μήλα σου ριμπεύομαι * τα μήλα...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, δέτε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννάται. Γεννάται κι αναθρέφεται, με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες, το γάλα...

Αλωνίσταινα

Αλωνίσταινα Βουνά της Αλωνίσταινας γιατί βουρκώσατε πολύ γιατί είστε δακρυσμένα Μην ο Βοριάς σας φύσηξε μην ο βαρύς Χειμώνας; Μήτε ο βοριάς μας φύσηξε μήτε ο βαρύς Χειμώνας. Μπραήμ πασάς εφάνηκε...

Σου ‘πα μάνα

Σου 'πα μάνα Σου 'πα μάνα καλέ μάνα σου 'πα μάνα πάντρεψέ με, σου 'πα μάνα πάντρεψέ με σπιτονοικοκύρεψέ με. Και στα ξέ - καλή μου μάνα και στα ξένα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Βάλε κινά στα χέρια σου

Βάλε κινά στα χέρια σου Βαλε κινά στα χέρια σου, στα πέντε σου δαχτύλια, που κάτσαν και κεντήσανε της προίκας τα μαντήλια. Όταν σ' εγέννα η μάνα...

Ν’ ιψές πέρδικα έπιασα

Ν' ιψές πέρδικα έπιασα Ν’ ιψές περδίκα έπιασα και σήμερα τρυγόνα κι έκατσα και μαγείρεψα σ’ αρχοντικό τραπέζι κι αγκάλιασα τις έμορφες κι όλες τις μαυρομάτες. Όλες κινούσαν...

Αγκινάρα με τα αγκάθια

Αγκινάρα με τα αγκάθια Αγκινάρα με τ' αγκάθια και με τα λουλούδια τ' άσπρα και με τα λουλούδια τ' άσπρα αγκινάρα με τ' αγκάθια Μην παραμυρίζεις τόσο και με κάνεις...

Αφέντης μας χαρά θα κάνει

Αφέντης μας χαρά θα κάνει Αφέντης, αφέντης μας χαρά θα κάνει χαρά θα κάνει θα πιάσει σουφιτσούδα μου καλή νυφούδα μου (δις) ακάλεσε, ακάλεσε τα εννέα χωριά τα...

Οι Κολοκοτρωναίοι

Οι Κολοκοτρωναίοι Ωρέ, λάμπειν ο ή-, ο ήλιος στα βουνά, λάμπει και στα λαγκάδια -ν- έτσι λάμπει, ωρέ λάμπει κι η κλεφτουριά των Κολοκοτρωναίων πο' χουν τ'...

Βλαχοθανάσης

Βλαχοθανάσης Βγήκα ψηλά στο Ζα-στο Ζάλογγο, Θανάση βλαχοθανάση. Κι από ψηλά αγνά-αγνάντεψα, Θανάση βλαχοθαναση. Βλέπω καράβια να μωρέ να ‘ρχονται, Θανάση βλαχοθαναση. Και να μας τριγυρίζουν τριγυρίζουν, Θανάση βλαχοθαναση. Ωρε την Πρέβεζα αγνά-αγνάντεψα, Θανάση...

Απόψε φίλους φίλευα

Απόψε φίλους φίλευα Απόψε φίλους φίλευα φίλους κι αγαπημένους, ν’ αρραβωνιάσω την Τασιά μ’ αυτόν τον Αποστόλη. Η Τασιά αντιλοήθηκε στον αργαλειό που υφαίνει: "Μάνα, μην αντροπιάζεσαι τον Αποστόλ’ δεν παίρνω, μόν’ παίρνω...

Ανάθεμά τα τα βουνά με το ζακόνι πόχουν

Ανάθεμά τα τα βουνά με το ζακόνι πόχουν Ανάθεμά τα τα βουνά με το ζακόνι πόχουν, το καλοκαίρι κίτρινα και το χειμώνα μαύρα, και την πικρή την...

Κάλαντα Κρήτης

Κάλαντα Κρήτης Καλήν εσπέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας Χριστού τη θεία γέννηση να πω στ' αρχοντικό σας Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει οι ουρανοί...

Θα φέρω ξύλα ασ’ σο ραχίν

Θα φέρω ξύλα ασ' σο ραχίν Θα φέρω ξύλα ας σο ραχ̌ίν κι ας σην καρδι͜ά μ’ φωτίαν Σ’ έναν τόπον θα θέκ’ ατα και καίγω ούλι͜α μίαν Θα...