ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η Λαφίνα

Η Λαφίνα Όλα τα λάφια που βοσκούν όλα δροσολογιούνται Και μια λαφίνα ταπεινή δεν πάει μαζί με τ' άλλα Μόνο στ' απόσκια περπατεί, τ' απόζερβα αγναντεύει Κι όπου...

Μήλο μου κόκκινο

Μήλο μου κόκκινο Μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο γιατί μι μάρανες το (μ)πικραμένο γιατί μι μάρανες το (μ)πικραμένο. . Πηγαίνω κι έρχομαι μα δε συ...

Βαριά είναι τα ξένα

Βαριά είναι τα ξένα Βαριά είναι τα ξένα καλέ, δεν τα 'χω μαθημένα, βαριά είναι τα ξένα καλέ, δεν τα 'χω μαθημένα. βαριά κι ασίγιαστα, αμάν-αμάν, βαριά κι ασίγιαστα. Αχ, τί...

ΘΡΑΚΗ

Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές

Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές, ψάλλουν τα μοναστήρια, ψάλλει και η αγιά Σοφιά με δεκαχτώ καμπάνες. Κι' ο βασιλιάς Αλέξαντρος βαριά αποκοιμήθη κι η μάνα του τον...

Όταν μ’ εγέννας, μάνα μου

Όταν μ' εγέννας, μάνα μου Όταν μ' εγέννας, μάνα μου, γιατί δεν με το είπες πως εχ' ο κόσμος βάσανα και η αγάπη πίκρες ; -Όταν σ'...

Το καραβάκι μ’, Σανταλένια μ’ χάιντε

Το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε Το καραβάκι πού 'ρχεται 'πο μέσα 'πο την Πόλη -το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε, κλαίει καρδιά μ' και δε μερώνει, Μέσα...

ΚΡΗΤΗ

Αυγερινός

Αυγερινός Την ώρα που χαμογελά ο αυγερινός και βγαίνει έρχεται αυτή στη σκέψη μου ακάλεστη και μπαίνει. Ωρα τσ' αυγής που βιάζεται η νύχτα να μισέψει μπαίνει και...

Εμήνυσέ μου ο θάνατος

Εμήνυσέ μου ο θάνατος Εμήνυσέ μου ο θάνατος μαντάτο με τον Χάρο ν' αφήσω την αγάπη μου και να την πάρουν άλλοι. Και μήνυσά ντο το κι εγώ με τον...

Αη Γιώργης

Αη Γιώργης Άγιε Γιώργη αφέντη μου κι ομορφοκαβαλάρη αρματωμένος με σπαθί και με χρυσό κοντάρι. Άγιος είσαι στη θωριά κι άγγελος στη νεότη παρακαλώ βοήθα με, Άγιε στρατιώτη. Στη...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Ο Κιμισκής

Ο Κιμισκής Γιάννες εποίκεν κάλεσμα Γιάννες εποίκεν γάμον Λαλεί και τ' άστρα τ' ουρανού λαλεί της γης τα φύλλα. Τον βασιλέα παράνυφον το γιό τ' άτ' 'φλαμπουριάτεν τον Κιμισκήν κι ελάλεσεν, τον...

Η Κορ Εποίεν Σο Παρχάρ

Η Κορ Εποίεν Σο Παρχάρ Η κορ εποίεν σο παρχάρ, ε! ε! πουλίμ, πουλίμ (δις ) να ίνεται ρομάννα, έλα έλα λέγοσε. (δις) Κε γιάτατεν θα ίνουμαι, ε! ε! πουλίμ,...

Εμέν κ’ εσέν που θα χωρίζ

Εμέν κ' εσέν που θα χωρίζ Εμέν κ’ εσέν που θα χωρίζ’ ακόμα κ’ εγεννέθεν και ους να θε εποίνα σε τεμόν το ψυόπο μ’ ετελέθεν. Εφτά χρόν(ε)α κι...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

Οι μέρες τση βδομάδας

Οι μέρες τση βδομάδας Ω! Κυριακή (2) και βράδιωσε Ω! Κυριακή και βράδιωσε, ξημέρωσε Δευτέρα. (2) Κι όπ΄ αγαπάει (2) στη γειτονιά Κι όπ΄ αγαπάει στη γειτονιά, τη...

Το αρφαβητάρι τση αγάπης

Το αρφαβητάρι τση αγάπης Από τ΄α από τ΄ αλφα θε ν αρχίσω κόρη μου κορη μου να σ΄αγαπήσω Βη- μωρέ βήτα, βέβαια σου λέω Βήτα βέβαια στο λέω, πως...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, δέτε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννάται. Γεννάται κι αναθρέφεται, με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες, το γάλα...

Χένελλας (Ελλάς)

Χένελλας (Ελλάς) (ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΠΑΛΑΙΟΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ) Χη σάλασ' αντουρεύζεταϊ / Χένελλα , Χένελλας Κάι παλεύεϊ με του βράχους /Χούσιουτα , Χούσιουτας Έτσ' αντουρεύγουμαϊ τσάι 'γου /Χένελλα , Χένελλας Κάι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Βαριά συρτά

Βαριά συρτά Αίσθημα που δεν ένιωσε αληθινή αγάπη είναι σαν το μωρό παιδί που κάνει πάντα λάθη. Νερό βαστάς και σου ζητώ και συ το χύνεις χάμε και δε μου σβήνεις...

Όσες χαρές κι’ αν γύρισα

Όσες χαρές κι' αν γύρισα Όσες χαρές κι' αν γύρισα, δεν είδα τέτοια νύφη να 'χη τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθι Σένα το λέγω, σένα,...

Βλάχα πάει για τη στάνη

Βλάχα πάει για τη στάνη Βλάχα πάει για τη στάνη για ν' αρμέξει μάνι-μάνι, μα βραδιάζει και νυχτώνει και στο δρόμο μένει μόνη. Τρεις λεβέντες αντικρίζει μες στο δρόμο σαν...

Ποπάδες

Ποπάδες Ποπάδες κοινωνίζ’νε με κι εμέν τραυαγγελίζ’νε Ὰμα τα δάκρυ͜α μ’ καταρράχτ’ σ’ ομμάτι͜α μ’ τσιμπονίζ’νε Όντες έμπρι͜α μ’ ελέπω σε, τρομάζ’νε τα τσ̌ικάρι͜α μ’ Το αίμα μ’ στέκ’ παγωμένον απέσ’ και...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Συ που σέρνεις το χορό

Συ που σέρνεις το χορό Συ που σέρνεις το χορό όμορφο παλλίκαρο Και πας μπροστά από τ’ άλλα όμορφο παλλίκαρακι Σαν πας κατά το Δέρβινο όμορφο παλλίκαρο Κατά...

Απρίλη, Απρίλη ‘μ δροσερέ

Απρίλη, Απρίλη 'μ δροσερέ Απρίλη, Απρίλη 'μ δροσερέ Γιώργη μου και γραμματικέ Μάη μου λελουδιασμένε Γιώργη μου γραμματισμένε Όλο τον κόσμο γιόμισες μωρέ Γιωργούλα 'μ δυό φορές γιέ 'μ λελούδια και...

Από τα γλυκά σου μάτια

Από τα γλυκά σου μάτια Από τα γλυκά σου μάτια τρέχει αθάνατο νερό σεβντίμ αμάν και σου γύρεψα λιγάκι και δε μου ‘δωσες να πιω Ολμάζ πιπίνι μου Ολμάζ να...

Τι έχεις καημένη κόρη

Τι έχεις καημένη κόρη Τι έχεις καημένη κόρη και μέρα νύχτα κλαις Και μένα τον καημό σου γιατί δε μου το λες Τι να σου πω μάνα...

Η μάναν εν Θεός

Η μάναν εν Θεός Λόγια κι θα ευρίουνταν τη μάνα να υμνούνε όσοι μανάδες μοναχόν την μάνα εγρυκούνε Η μάνα εν Θεός η μάνα Παναγία Άμον τη μάνας...